HİLAFET'İN, ŞER'İYE VE EVKAF VEKALETİ'NİN KALDIRILMASI
VE ÖĞRETİMİN BİRLEŞTİRİLMESİ KARARI
Bu yazışmadan sonra harp oyunu dolayısıyla İsmet Paşa
ve Millî Savunma Bakanı bulunan K a z ı m P a ş a da İzmir e gelmişlerdi.
Genel Kurmay Başkanı Fevzi Paşa da zaten orada bulunuyordu. Hilâfetin
kaldırılması gereğinde görüşlerimiz birleşmişti. Aynı zamanda Şer'iye
ve Evkaf Vekâletlerini de kaldırmak ve öğretimi birleştirmek kararında
idik.
1924 yılı Martı'nın birinci günü Meclis'in tarafımdan açılması
gerekiyordu.
23 Şubat 1924 günü Ankara'ya dönmüştük. Burada da gereken kimselere
kararımı bildirdim. Mecliste bütçe görüşmeleri yapılıyordu. Hanedan'ın
ödeneği ile Şer'iye ve Evkaf Vekâletleri'nin bütçeleri üzerinde
durulmak gerekiyordu. Arkadaşlarımız bu maksada göre görüşme ve
tenkitlere başladılar. Görüşme ve tartışmalar devam ettirildi.1
Mart günü, Büyük Millet Meclisi'nin beşinci çalışma yılı dolayısıyla
verdiğim nutukta, şu üç noktayı özellikle belirttim :
1-Millet, Cumhuriyet'in bugün ve gelecekte bütün saldırılardan
kesin ve ebedî olarak korunmasını istemektedir. Milletin isteği,
Cumhuriyet'in denenmiş ve olumlu sonuçları görülmüş olan bütün esaslara
bir an önce ve tam olarak dayandırılması şeklinde ifade edilebilir.
2-"Millet kamuoyunda tespit edilen eğitim ve öğretimin birleştirilmesi
ilkesinin bir an önce uygulanmasını gerekli görüyoruz.
3-"Müslümanlığın, yüzyıllardan beri yapıla geldiği üzere bir
siyaset vasıtası olarak kullanılmaktan kurtarılmasının ve yüceltilmesinin
şart olduğu gerçeğini de görmüş bulunuyoruz."
2 Mart günü Parti Grubu toplantıya çağrıldı. İşaret ettiğim bu
üç konu ortaya atıldı ve görüşüldü. İlkeler üzerinde anlaşmaya varıldı.
3 Mar t günü, Meclis'in birinci oturumunda, Başkanlığa gelen evrak
arasında şu önergeler okundu :
1- Şeyh Saffet Efendi ile elli arkadaşının, hilâfet'in kaldırılması
ve Osmanlı Hanedanı'nın Türkiye dışına çıkarılması ile ilgili kanun
teklifi.
2 - Siirt Milletvekili Halit Hulki Efendi ve elli arkadaşının
Şer'iye ve Evkaf Vekâleti ile Erkan-ı Harbiye Vekâleti'nin kaldırılması
ile ilgili kanun teklifi.
3 - Manisa Milletvekili Vâsıf Bey ve elli arkadaşının, eğitim ve
öğretimin birleştirilmesi ile ilgili önergeleri.
Başkanlık kürsüsünde oturan Fethi Bey : "Efendim, birçok imzalarla
gelen bu kanun tekliflerinin hemen görüşülmesi ile ilgili önergeler vardır. Yüksek oyunuza sunacağım" dedi ve bu tekliflerin
ilgili komisyonlara gitmeden hemen görüşülmesini oya koyarak, kabul
edildiğini bildirdi.
İlk itiraz, Kastamonu Milletvekili Halit Bey'den geldi. Görüşmeler
sırasında H a l i t B e y' e bir iki kişi daha katıldı. Tekliflerin
lehinde uzun konuşmalar yapan birçok değerli konuşmacılar kürsüye
çıktı. Önerge sahipleri dışında, rahmetli Seyyit Bey'in ve İsmet
Paşa'nın ilmî ve inandırıcı konuşmaları her zaman için
okunmaya
değer. Bu konuda yapılan görüşme ve tartışmalar beş saat kadar sürdü.
Saat 18.45'te görüşmeler bittiği zaman, Türkiye Büyük Millet Meclisi,
429, 430 ve 431' inci kanunlarını çıkarmış bulunuyordu.
Bu kanunlara göre "Türkiye Cumhuriyeti'nde millet işleriyle
ilgili kanunları yapma ve yürütme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi
ile onun kurduğu Hükûmet'e verildi"; "Şer'iye ve Evkaf
Vekâleti kaldırılmış" oldu.
Türkiye içindeki bütün bilim ve öğretim kurumlarıyla, bütün medreseler
Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı.
Halife, görevinden uzaklaştırıldı ve hilâfet makamı kaldırıldı.
Uzaklaştırılan Halife ve tarihten izi silinmiş Osmanlı hanedanının
bütün mensuplarına Türkiye Cumhuriyeti ülkesinde oturma hakkı süresiz
olarak yasaklandı.
|
