 TÜRK DELEGELER HEYETİ BAŞKANI İSMET PAŞA İLE HÜKÜMET
BAŞKANI RAUF BEY ARASINDA ÇIKAN ANLAŞMAZLIK
Etendiler,
Burada, Lozan barış görüşmeleri sırasında
çıkan ve barış imzalandıktan sonra açığa vurulup yayılan bir konuyu
ele alarak kamuoyunu aydınlatmak isterim. Açığa vurulan ve yayılan
konu, Türk Delegeler Hey'eti Başkanı İsmet Paşa ile Hükûmet Başkanı
Rauf Bey arasında çıkan anlaşmazlıktır.
Bu anlaşmazlığı, ilgili belgeleri inceleyerek köklü ve ciddî sebeplere
dayandırmak güçtür. Bu bakımdan, anlaşmazlığı daha çok ruhî ve duygusal
açıdan değerlendirmek gerektiği görüşündeyim.
Çeşitli vesilelerle belirtmiştim ki, Lozan Konferansı söz konusu
olduğu zaman, Delegeler Hey'eti Başkanlığı'na R a u f B e y 'in
getirilmesi eğilimi vardı. Gerçekten R a u f B e y de Delegeler
Hey'eti Başkanı olmak istiyordu. İ s m e t P a ş a'nın askerî danışman
olarak kendisiyle birlikte gönderilmesini de benden rica etmişti.
Ben, R a u f Bey'e, İsmet Paşa 'dan yararlanmanın, ancak onun başkan
olarak gönderilmesiyle mümkün olacağı cevabını verdim. Sonra, bilindiği
gibi, Rauf Bey 'i göndermedik, İsmet Paşa ordunun başından alındı.
Dışişleri Bakanlığı'na seçilerek Delegeler Hey'eti Başkanlığı'na
getirildi.
Lozan Konferansı'nın birinci dönemi kapandıktan sonra, İ s m e
t Paşa 'nın uğradığı hücum ve eleştirileri anlatmıştım. Buna rağmen,
ikinci defa Lozan'a gönderilen yine İsmet Paşa oldu. İ s m e t Paşa,
Lozan görüşmelerini büyük bir başarıyla idare ediyordu. Görüşme
safhalarını düzenli olarak Bakanlar Kurulu'na bildiriyordu. Bazı
önemli konularda Hükûmet'in düşünce ve görüşlerini soruyor veya
talimat bekliyordu. Çözüm bekleyen meseleler önemli, mücadele ciddî
ve üzücü idi. Rauf Bey 'de, İsmet Paşa'nın görüşmeleri İdare ediş
tarzını beğenmezlik duygusu uyanmıştı. Bu duygusunu Bakanlar Kurulu'ndaki
arkadaşlarına da telkin etme isteğine kapılmıştı. Bakanlar Kurulu'nda
İsmet Paşa 'nın raporları okundukça, zaman zaman, İsmet Paşa bu
işi başaramayacak denmeye başlanmış. . . Hattâ bir aralık, İsmet
Paşa'yı geri çağırma teklifi ortaya atılmış. . . R a u f Bey, bu
teklifi derhal oylamaya kalkışmış. . . Bakanlar Kurulu'na Millî
Savunma Bakanı olarak katılan Kâzım Paşa'nın itirazı üzerine vazgeçilmiş...
|
