 MİLLİ HÜKÜMETİN YAPTIĞI İLK ANTLAŞMA:
GÜMRÜ ANTLAŞMASI
Efendiler,
Gümrü Antlaşması, Millî Hükûmet'in yaptığı ilk antlaşmadır.
Bu antlaşma ile, düşmanlarımızın hayallerinde ta Harşit
vadisine kadar uzanan Türk ülkelerini kendisine bağışlamış
oldukları Ermenistan, Osmanlı Devleti'nin l877 seferiyle kaybetmiş
oldu ve bu yerleri,bize, Millî Hükumet'e terk ederek aradan çıkarılmıştır.
Dünyadaki durumlarda önemli değişiklikler olması yüzünden, bu
antlaşma yerine, daha sonra yapılan 16 Mart 1921 tarihli Moskova
ve 13 Kasım 1921 tarihli Kars Antlaşmaları geçerli olmuştur.
Efendiler, o bölgenin genel durumu ve sınırlarımız bakımından
temas halinde bulunduğumuz Gürcistan ile olan ilişkilerimiz ve
aramızda geçen olaylar hakkında da kısaca bilgi vereyim :
l920 yılının Temmuzunda, Batum, İngilizler tarafından boşaltılınca,Gürcüler
hemen işgal ettiler. Bu durum Brest - Litowsk ve Trabzon Antlaşmalarına
aykırı olduğundan, 25 Temmuz 1920'de tarafımızdan protesto
edilmişti.
8 Şubat 1921'de Ankara'da itimatnamesini sunmuş olan Gürcü elçisiyle
de, Türkiye - Gürcistan antlaşması için görüşmeler başlamıştı.
Nihayet 23 Şubat 1921'de verdiğimiz kesin bir ültimatom üzerine
Ardahan Artvin ve Batum'un bize bırakılmasına razı olundu.
Batum'un işgali bu tarihten on beş gün sonra gerçekleşmiştir.
Bu yerlere, Türkiye'ye katılmayı sabırsızlıkla bekleyen halkın
alkışları içinde girildi.
Daha sonra, Moskova Antlaşması gereğince Batum boşaltıldı;
fakat işgal etmiş olduğumuz öteki yerlerin anavatan sınırları
içinde kalması pekiştirildi.
|
