 ANZAVUR VE DÜZCE İSYANLARI
Efendiler,
Önce, iç isyanlar hakkında açık bir fikir verebilmek için, müsaade
buyurursanız, iç isyan olaylarına yeri geldikçe dokunmak üzere,
anlatılan safhaları özet olarak arz edeyim :
21 Eylül 1919 tarihinde, Balıkesir'in kuzey bölgesinde başlayan
birinci Anzavur isyanı,16 Şubat l920'de yine aynı bölgede ikinci
defa baş gösterdi. Bu iki isyan, askerî birliklerimiz ve millî müfrezelerimizle
bastırıldı. 13 Nisan 1920 tarihlerinde Bolu, Düzce dolaylarında
da isyan çıktı. Bu isyan, 19 Nisan 1920 tarihinde Beypazarı'na
kadar yayıldı. Bu sırada Anzavur, 11 Mayıs 1920'de top ve
makineli tüfeklerle donatılmış beş yüz kişilik bir kuvvetle,
üçüncü defa olarak Adapazarı ve Geyve dolaylarında, zayıf bir
millî müfrezemize saldırmak suretiyle yine ortaya çıktı.Anzavur,
gönderdiğimiz millî müfrezelerimize, düzenli ordu
birliklerimize durmadan saldırdı. 20 Mayıs 1920 tarihinde, Geyve
Boğazı yakınlarında yenildi ve kaçmak zorunda kaldı.
Düzce dolaylarındaki isyan olayı önemliydi. Abaza ve Çerkezlerden
meydana gelen dört bin kişilik büyük bir kalabalık, Düzce'yi
basarak hapishaneleri boşalttılar ve çarpışma ile oradaki süvari
müfrezemizin silâhlarını aldılar. Hükûmet memurlarını ve
subayları hapsettiler.
Her taraftan, âsîler üzerine kuvvet gönderdik. Bu arada,
Geyve'de bulunan 24' üncü Tümen de, Komutanı Yarbay Mahmut Bey
başta olduğu halde, Düzce'ye hareket etti. Mahmut Bey , Meclis'in
açıldığı gün, yani 23 Nisan 1920'de, Hendek'ten Düzce'ye geçerken,
Hendek de isyan etti. Adapazarı da âsîler tarafından elde
edildi. Mahmut Bey,25 Nisan 1920'de, Hendek - Düzce yolu üzerinde
âsîler tarafından aldatılarak pusuya düşürülmüş ve ilk ateşte
şehit edilmiştir. Kurmay Başkanı Sami Bey , yaveri ve daha birkaç
subay da aynı zamanda şehit düştüler. Bunun üzerine, 24' üncü
Tümen muharebe edemeden âsîler tarafından tamamiyle esir edildi.
Bütün tüfekleri, topları alındı. Ağırlıkları yağma
edildi. Bu sırada İzmit Mutasarrıfı Çerkez İbrahim , İstanbul'dan
Adapazarı'na geldi. Halka Padişah'ın selâmını bildirdi ve yüz
elli lira maaşla gönüllü toplamaya başladı. Toplanan âsî
kuvvetler bütün o yöreye hâkim olduktan sonra, Geyve Boğazı'ndaki
kuvvetlerimize taarruza başladılar.
Bizim, bu isyan alanına gönderdiğimiz kuvvetler şunlardı:
1- Salihli ve Balıkesir Kuva-yı Milliye'sinin oluşturduğu Çerkez
Ethem Bey müfrezesi;
2 - İki tabur düzenli ordu birliği, dört dağ topu, beş
makineli tüfek ve üç yüz efe süvarisinden kurulmuş Binbaşı
Nazım Bey müfrezesi;
3 - İki tabur piyade, sekiz makineli tüfek, iki sahra ve iki dağ
topundan kurulu, Yarbay Arif Bey müfrezesi;
4 - 'Üç yüz kişilik millî kuvvet ve iki makineli tüfek ve
iki havan topundan ibaret Binbaşı İbrahim Bey(Çolak) müfrezesi.
Komutan olarak da Ali Fuat Paşa , Geyve Boğazı yakınlarından
Adapazarı'na uzanan kesimde, Refet Paşa da Ankara'dan Beypazarı
yoluyla Bolu'ya uzanan kesimde görevlendirildiler.
|
